Qader Shafiq

'Hoe ontdekte ik de Nijmegenaar in mij?'

Ik weet niet hoe u het verlaten en aankomst van Nijmegen ervaart. Bij mij ging en gaat het zo. Meteen na het gefluit van de conducteur kwam de trein trillend in beweging. Achter het glazen raam stonden mijn vrouw en dochters te zwaaien. Mijn vrouw, de oudste dochter en ik glimlachten om de gevoelens van angst te verbergen. De jongste dochter lachte omdat ze het leuk vond dat papa in haar favoriete vervoermiddel zat. Zij wist niet dat haar vader voor het eerst sinds haar geboorte lange tijd weg zou blijven. Op dat moment wist ik ook niet dat dit een lange ontdekkingsreis zou worden. De laatste handkusjes van mijn geliefden heb ik in mijn geheugen opgeslagen. Ze zouden de mogelijke narigheden die mij te wachten stonden verzachten. En een stimulans worden voor onze hereniging. De trein reed op de Waalbrug. Zoals gewoonlijk bewonderde ik de Waal en keek naar de torens van de Romeinse stad die mijn geliefden beschermen. Later. Ik voelde de pijn van het afscheid. De verlangens naar terugkeer overheersten mijn gevoelens. Dit terwijl ik me in de nabijheid van de bergen van mijn geboortestad bevond, waarmee ik ooit wakker werd, mijn dag begon en in slaap viel. De vertrouwdheid van vogels, bomen, stoffige wind, de eeuwige stemmen van kinderen en volwassenen op de straten van rook en claxons, hadden plaats gemaakt voor de rust in mijn Nijmeegse wijk. Bij elke confrontatie met het geweld en de dreiging dacht ik aan de glimlach van mijn in Nijmegen geboren dochter waarmee ik uitgezwaaid werd. "Als ik dit overleef, kom ik nooit meer terug. Ik blijf voorgoed in Nijmegen."

Iedere keer wanneer mensen mijn Nijmegenaarschap in twijfel trekken, denk ik: "Zij moeten mijn hart horen kloppen wanneer ik de skyline van Nijmegen zie verschijnen."

Qader Shafiq

'Nijmegen als een regenwoud in Afrika'

We zaten in de oudste brouwerij van Nijmegen met hem te lunchen. Vanuit het raam keken wij naar de Waal. De herfst kleurde de stad, die inmiddels een rivier in zich heeft. William, zo heet de tiende mensenrechtenverdediger die gast is van Nijmegen de Shelter City. In het noorden van Oeganda voert hij een strijd tegen corrupte machtshebbers die bomen van het Zokaregenwoud naar China laten verdwijnen. Deze gepassioneerde strijder vertelt hier in het groene Nijmegen over het belang van bomen voor het leven. Op zijn smartphone las hij de informatie over deze oude brouwerij. Hij keek naar mij en zei: "Bij ons is niks bewaard gebleven dat ons aan onze voorouders kan herinneren." Dit waren ook exact mijn gedachten. Stil keken wij verder uit het raam. Soms kan stilte krachtiger zijn dan gedachtewisseling die gepaard gaat met het zoeken naar woorden. We kregen allebei zin in bier. De slokken Hemelbier vrolijkten zijn ogen op. Het gesprek zonder woorden ging verder.

Hij, een sterke gemeenschapsman die de sociale samenhang en welvaart van de medemens in het behoud van natuur ziet, miste hier aan de Waal zijn dierbaren die niet van de pracht van deze stad kunnen genieten. De manier waarop hij keek, deed me begrijpen dat hij deze schoonheid zodanig wilde vastleggen dat hij het kan navertellen. Ik genoot van zijn blik op de Waal die op die van mij van vijfentwintig jaar geleden leek. Vijfentwintig jaar geleden vertelde ik in mijn gedachten over de schoonheid van de Waal aan dierbaren die ik achtergelaten had. Ik realiseerde me de betekenis van de stad van de rivier in mijn leven. In William als spiegel zag ik de verantwoordelijkheden die wij met z’n allen in dit welvarende deel van de wereld hebben. Wat wij niet woordeloos hoefden te bespreken was het geluk. We waren het met elkaar eens dat geluk pas echt geluk is wanneer het gedeeld wordt. Dankbaar keek ik naar de Waal. Ik voelde me gelukkig met de aanwezigheid van William, mijn nieuwe brother uit Afrika die Nijmegen in zijn dromen meeneemt. Ik hoop dat ik ooit in zijn Nijmegen Forest van het gezang van de vrije vogels mag genieten.

Qader Shafiq

'Hij heet Charles'

Ik was al een tijdje niet in Winkelcentrum Dukenburg geweest. Op een koude zaterdagmiddag fietste ik erheen om de warmte te zoeken. De schoenen sleutelmaker zat op zijn vertrouwde plek. De rijen bij de kassa’s van de Action waren net zo lang als anders. De ontvangst bij de Bruna was zoals gewoonlijk warm. Naast de afvalbakken van de cafetaria stonden jong en oud te smikkelen. Net zoals bij de ingang van Toko Amazing Oriental. Ik was blij met de komst van Pronk, een leer- en werkwinkel. Na wat gelezen te hebben in de bibliotheek en bij de groenteboer geweest te zijn, wilde ik dezelfde route terug nemen naar mijn fiets. Een oude man met een rollator trok mijn aandacht. Hij kwam mij bekend voor. Zou hij mijn eerste buurman in Nijmegen zijn? Hij bewoog langzaam. Daardoor kon ik de herinneringen van vijfentwintig jaar geleden terugroepen. "Het is hem!" Hij woonde met zijn vrouw naast de eengezinswoning in Voorstenkamp die ik met drie andere vluchtelingen deelde. Het Indische buurechtpaar was hartelijk voor ons. Toen ik statushouder werd en moest verhuizen naar een dure kamer op de Sint Annastraat, reed de buurman met zijn kleine Renault twee keer op en neer om mijn spullen over te brengen.

Sindsdien ben ik daar niet meer geweest. Een bezoek aan deze buren om ze te laten zien dat het goed met mij ging stelde ik steeds uit. Misschien omdat ik de moeilijkste periode van mijn leven daar heb doorgebracht. "Dag meneer. Mag ik u iets vragen?" Hij herkende mij niet. Maar hij vertelde mij dat hij in dat huis woonde. Zijn vrouw was een aantal jaren geleden overleden. Toen ik haar beschreef en mijn herinneringen aan haar met hem deelde, zag ik de glans van vertrouwen in zijn ogen en kwam ons gesprek op gang. Hij wist nu meer over Java te vertellen dan over hier. Hoe kon hij weten wie ik was als er zoveel mensen tijdelijk naast hen gehuisvest werden? Na een kwart eeuw weet ik dat deze buurman Charles heet. Wij hebben een selfie gemaakt en afgesproken dat ik bij hem langskom. Op de fiets jammerde ik dat ik de vrouw van Charles geen bos bloemen meer kan geven. Ik dacht aan de vele anderen die mij op weg hielpen.

Qader Shafiq

'Tortelduifjes en moeders'

De recente Nederlandse hitte had ik verruild met die van Kabul. Mijn zieke moeder riep mij op om even bij haar te zijn. Ik zat aan haar bed en luisterde naar haar verhalen. Leuke anekdotes uit het verleden of geklaag over haar gezondheid. Zij vroeg naar mijn vrienden in Nederland. En naar de ervaringen van afgelopen Vierdaagse. We bewonderden samen het tortelduifjespaar dat op haar balkon genesteld was. Het mannetje vloog weg en bracht takjes die hij aan het vrouwtje gaf. Zo lief.

Ons samenzijn werd onderbroken door het getril van ons huis en het geluid van explosies erna. We zetten de radio aan. Even later wisten wij waar de aanslag was en hoeveel slachtoffers er waren. Mijn moeder vertelde dat zij bij het horen van explosies en zwaar geschut Nederland bedankt dat ik daar mag zijn.

Na een kleine twee weken bij haar zat ik in het vliegtuig te reflecteren op het verblijf in mijn moederland. Op mijn iPhone keek ik naar de foto’s van mensen, dieren en objecten daar. De afstand van ruim zevenduizend kilometer verklaarde het geweld, de onrechtvaardigheid en wanhoop die ik daar zag. Ik snelde naar Nijmegen om het gebrek aan onvoorwaardelijke warmte daar hier te compenseren. Eenmaal thuis nam ik de post door en scande de kranten van afgelopen weken. Tussen de vele enveloppen lag de ansichtkaart van Henny Tiellemans die mij bedankte voor het boek Weg naar je eigen land. De kaart was vóór de Vierdaagse verstuurd.

Haar woorden op de kaart waren net zo lief als zijzel is. Henny is een van de zeven geportretteerden in het boek Dukenburg dichterbij. Lees het verhaal van dat Nijmeegse oorlogskind, een van de eerste bewoners van Dukenburg. Henny’s echtgenoot Henk was een van mijn eerste collega’s van wie ik de fijne kneepjes van de Nederlandse taal heb geleerd.

Henny gaf mij geen kans haar te bedanken voor haar mooie woorden. Dezelfde postbode die haar mooie kaart had bezorgd, gooide een dag na mijn aankomst haar overlijdensbericht in de bus. Lieve Henny, de oppasmoeder van vele Dukenburgse kinderen. Mijn oppasmoeder blies haar adem uit toen ik in het vliegtuig zat. Kijkend naar de foto’s van tortelduifjes op het balkon van mijn moeder huil ik om Henny. Ik denk aan haar Henk en haar enige zoon Charles.

Qader Shafiq

'Deltaplan voor Havana aan het Maas-Waalkanaal'

Laatst keek ik naar een aflevering van de VPRO-reisserie Cuba na Castro. De vrolijkheid van Havanezen en dynamiek in Havana haalden mijn gedachten terug naar huis. Ik kan het er niet bij laten om iedereen eraan te herinneren hoe zeventien jaar geleden een links college in Nijmegen de macht overnam. In het coalitieakkoord van toen stonden kreten als ‘ongedeelde stad’, ‘solidaire stad’, ‘bruisende stad’... Nijmegen zou het Havana aan de Waal worden.

De euforie van de linkse overwinning deden ons al gauw vergeten dat de ambities van het coalitieakkoord niet rijmden met de werkelijkheid. Er werd bijvoorbeeld een deltaplan voor de integratie gelanceerd, met daarin aandacht voor spreiding in de wijken, ontmoeting & participatie en sociaal-economische integratie. Maar vanuit het woonbeleid werd het Entreesysteem ingevoerd, waardoor de witte vlucht uit vele wijken begon.

De snel veranderde demografie van ons stadsdeel Dukenburg bezorgde het goedebedoelingenplan handelingsverlegenheid. Er was geen sprake van coherentie tussen de relevante beleidsdomeinen. Het op emoties gebaseerde multicultureel beleid kwam niet verder dan gezellige feestjes met hapjes en drankjes. De vele ondernemende nieuwkomers kregen in plaats van stimulans en per-spectief op sociaal-economische participatie een leger hulpverleners.

Recent las ik het rapport van kennis- en netwerkorganisatie Platform31 die in opdracht van de gemeente de trends en ontwikkelingen rondom de speerpunten van het huidige coalitieakkoord in Nijmegen heeft bestudeerd. Aangezien de aandacht van de krantenjournalistiek niet dieper gaat dan de verkiezingsuitslag in onze wijken, wil ik het hier hebben over de voedingsbodem voor de polariserende politiek van extremen zoals Forum voor Democratie en Denk.

Volgens Platform31 nam Nijmegen als tiendestad van Nederland vorig jaar de 29e plaats in op de sociaal-economische index uit de Atlas voor gemeenten: "In Nijmegen is in toenemende mate sprake van fragmentatie en segmentatie en allerlei sociale scheidslijnen. Deze sociale scheidslijnen worden onder andere zichtbaar in de verdeling over de Nijmeegse wijken van het aantal uitkeringsgerechtigden, het opleidingsniveau van havo- en vwo-leerlingen, de spreiding van de Nijmeegse huishoudens met meerdere klantrelaties op het gebied van werk, inkomen, zorg en jeugd, en de leefbaarheidsverschillen tussen de wijken en buurten."

De sociale scheidslijnen zijn een probleem, en dienen als samenhangende opgave aangepakt te worden, als er sprake is van stapeling, ruimtelijke concentratie, gezondheidsproblemen en dergelijke van de cannots, sociale uitsluiting, lagere levensverwachting, financiële consequenties en als er te veel sprake is van een vangnet en geen trampoline.’ Het is tijd voor een realistisch en door ons gedragen Deltaplan voor Havana aan het Maas- Waalkanaal. Daarvoor moet eerst een Dukenburger de politiek in. Eentje die Dukenburg begrijpt, ervoor staat en niet snel verhuist.

Qader Shafiq